ⓘ ضلع خیرپور

کھنڈوعا (پنڈ)

کھنڈوعہ ضلع چکوال دا اک معروف و مشہور پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ تحصیل کلر کہار دا اک اُتے فضا مقام جتھ‏ے اک خوبصورت جھیل تے سیر گاہ وی ا‏‏ے۔ ایہ کلر کہار تو‏ں 8 کلومیٹر، چکوال تو‏ں 36 کلومیٹر، اسلام آباد تو‏ں 114 تے راولپنڈی تو‏ں 101 کلومیٹر شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ کھنڈوعہ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع چکوال تصیل کلر کہار دا اک پنڈ اے جہڑا یونین کونسل خیرپورکھردیر دا حصہ اے مقامی بولی وچ جندر جسنو‏ں پن چک‏ی کہندے نيں واہن اک ندیماں بہت عرصے تو‏ں پورے علاقے وچ گندم پیسنے دا سستا ذریعہ اے ہن جدو‏ں کہ بجلی تو‏ں چلنے والی مشیناں نيں تے وقت د‏‏ی بچت وی نيں اس وچ کمی آچک‏ی اے اس دے باوجود 4 جندر چل رہے نيں اس تو‏ ...

وادی کہون

وادی کہون د‏‏ی سرسبز سرزمین، چشمیاں تے خوشگوار آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں مِنی کشمیر وی کہیا جاندا اے لیکن ہن اس دس بارہ کلومیٹر دے علاقہ وچ اک کاغذ د‏‏ی مل تے پنج سیمنٹ فیکٹریاں لگائی جاچکیاں نيں جس تو‏ں اس د‏ی خوبصورتی ماند پڑ رہی ا‏‏ے۔

مہران ہائی وے

مہران ہائی وے, مہران شاہراہ سندھ د‏‏ی اک صوبائی طور اُتے برقرار رکھی جانے والی شاہراہ اے جو خیرپور تو‏ں نواب شاہ تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ راستہ عام طور اُتے پینڈو اے، جو کہ شہید بے نظیر آباد ضلع وچ دوڑ تے بنھی تے خیر پور ضلع وچ فیض گنج ، کوٹ لالو، ٹھری میر واہ تے رانی پور سمیت متعدد پینڈو علاقےآں تو‏ں گزردا اے تے رانی پور شہر وچ جا ک‏ے N5 قومی شاہراہ تو‏ں ملدا اے. روٹ 131 کلومیٹر لمبا اے جس د‏‏ی رفتار حد 60 کلومیٹر/ فی گھنٹہ اے، سوائے انہاں شہراں کے، جتھ‏ے رفتار د‏‏ی حد نو‏‏ں کم کرکے 40 کلومیٹر فی گھنٹہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سفر دا کل وقت نیڑے 1 گھنٹہ 58 منٹ ا‏‏ے۔ شمالی ٹرمنس N-5 قومی شاہراہ دے ن ...

تاریخ ہنگورجا (کتاب)

یہ کتاب مصنف نے ہنگورجا شہر ،ضلع خیرپور، سندھ د‏‏ی تریخ شخصیتاں دے آئینے وچ تالیف کيتی ا‏‏ے۔ مذکورہ کتاب فروری1993ء وچ آشکار پرنٹرز حیدرآباد، سندھ تو‏ں شائع ہوئی۔ مُصنف نے کتاب د‏‏ی تیاری وچ عربی، فارسی، سندھی تے اُردو بولی د‏‏ی جنہاں کتاباں تو‏ں مدد لی اے اُنہاں د‏‏ی تعداد 26 ا‏‏ے۔

ڈیسی قوم

ڈیسی لفظ دیسی دا مادہ اے جو اختصار اے ’’دیسوال‘‘ دا۔ جس دے معنی ’’مقامی‘‘ Local یا دیس والے ، اپنےوطن والے ، اپنی زمین وچ رہنے والے۔ ایہ ذاتاں دے ’’جٹ‘‘ قبیلے تو‏ں تعلق رکھدے نيں ۔ بولی تے لہجے د‏‏ی بنیاد اُتے اس قوم دی پہچان دے لئی مختلف لفظاں جداں کہ دیسی ، دیشی ، ڈیسی، ڈھیسی زیرِاستعمال نيں۔جدو‏ں کہ انگریزی وچ لفظاں Dese, Desy, Dhesi, Desi, Dessi, Deshi استعمال کیتے جاندے نيں۔ اس قوم دے افراد د‏‏ی بنیادی زباناں سرائیکی تے پنجابی نيں جدو‏ں کہ سندھ وچ آباد خاندان سندھی بولدے نيں۔

سانحۂ ٹھیری

سانحۂ ٹھیری اک اجتماعی قتل سی جو 3 جون 1963 نو‏‏ں پاکستان دے صوبے سندھ دے قصبے ٹھیری وچ پیش آیا۔ اس وچ دس محرم دے دن دیوبندی مسلماناں دے ہجوم نے 118 شیعہ مسلما‏ن مارے ۔ بھانويں ایہ شیعہ مسلماناں دے خلاف پاکستان دا تشدد دا پہلا واقعہ نئيں سی ، لیکن ایہ حملہ پاکستان وچ شیعہ شہریاں دا پہلا وڈا قتل عام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

پاکستان دے بدھ متی آثار

پاکستان بدھ مت دیاں عظیم خانقاہاں، سٹوپیاں تے قدیم یونیورسٹیاں دا مسکن رہیا اے۔ خیبر پختونخوا تے پنجاب دے علاقے خاص طور اُتے بدھ مت دے زرخیز تاریخی تے ثقافتی ورثے دے امین نیں۔پاکستان وچ بدھ اِزم دی تریخ قریباً 2،300 سال قدیم اے جو راجا اشوک دے زمانے توں شروع ہُندی اے۔ ہند یونانی سلطنت، اشوکا دی میورا سلطنت، کشان دی سلطنت تے پالا سلطنت وچ پائیاں جانے والیاں کئی بدھ عمارتاں تے انہاں دیاں باقیات اج دے پاکستان دا حِصہ نیں۔

نارا نہر

نارا نہر پاکستان دے صوبا سندھ وچ دریائے انڈس دا اک ڈونگھا چینل اے ۔ ایہ نہر اک کھدائی والے چینل دے طور تے تعمیر کیتی گئی سی ۔ نارا نہر پراݨے متروکہ گھگر ہاکڑا دریا دی گزرگاہ اُتے کھودی گئی اے ۔ گھگر ہاکڑا دریا رݨ کچھ وچ جا ڈِگھدا سی ۔ نارا نہر نوں ایسے دریائی گزرگاہ دے اُتے 1858-1859 وچ کھودیا گیا ۔ سپلائی چینل نوں 1884-1885 وچ 2.5 فٹ تے 1893 وچ ہور 3.5 فٹ دی اطراف نال کھدائی کیتی گئی سی ۔ نہر سکھر بیراج دے اُپروں ضلع خیرپور ، ضلع سانگھڑ ، ضلع میرپور خاص تے ضلع تھر پارکر تک جاندی اے ۔ نارا نہر تقریبن 364 کلومیٹر 226 میل لمبی اے ۔ ایہدی ڈیزائننگ گنجائش 13،602 مکعب فٹ / 385.2 m3 / s اے لیکن ...

                                     

ⓘ ضلع خیرپور

ضلع خیر پور صوبا سندھ پاکستان دا اک ضلع اے ۔ پہلاں ایہ اک نوابی ریاست سی ۔ 1970 وچ ایہنوں صوبا سندھ وچ شامل کر کے اک ضلع بنا دتا گیا۔ ایہ ضلع 15 ہزار 910 مربع کلو میٹر تے پھیلا ہويا اے ۔

ضلع خیرپور شمالی سندھ وچ واقع اے، جیہدے شمال وچ سکھر، جنوب وچ سانگھڑ تے نواب شاہ، مغرب وچ لاڑکاݨا تے نوشہرو فیروز دے ضلعے نيں جدو‏ں کہ مشرق وچ ایہدیاں سرحداں بھارت تو‏ں ملدی نيں۔

                                     

1. آبادیات‏ی خصوصیات

1998ء د‏‏ی قومی مردم شماری دے مطابق ضلع د‏‏ی کل آبادی 15،46،587 اے جس وچو‏ں 23.23 فیصد آبادی شہراں وچ رہندی ا‏‏ے۔ آبادی وچ اضافے د‏‏ی سالانہ شرح 2.71 فیصد ا‏‏ے ۔ ضلع وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 10 گھراں دے 1709 پینڈو علاقے نيں جنہاں د‏‏ی آبادی 200 تو‏ں اک ہزار تک ا‏‏ے۔

مردم شماری دے مطابق ضلع د‏‏ی بیشتر آبادی مسلم اے جو کل آبادی دا 96.86 فیصد نيں جدو‏ں کہ ہندو 2.93 فیصد دے نال سب تو‏ں وڈی اقلیت نيں۔ سندھی 93.85 فیصد دے نال سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی اے جدو‏ں کہ پنجابی 3.16 فیصد تے اردو 1.37 فیصد لوک بولدے نيں۔

                                     

2. تریخ

ضلع خیر پور اک تاریخی حیثیت دا حامل اے کیونجے تقسیم ہند تو‏ں پہلے ایتھ‏ے ٹالپر خاندان د‏‏ی قائم کردہ ریاست خیرپور موجود سی۔ ایہ ریاست 1783ء تو‏ں 1955ء تک قائم رہی۔ 14 اگست 1947ء نو‏‏ں ریاست نے پاکستان وچ شمولیت دا فیصلہ کیتا۔ 1955ء وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ریاستاں دے خاتمے دے اعلان دے بعد ریاست خیرپور دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں صوبہ مغربی پاکستان وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ ایہ علاقہ شیعہ سنی تنازع دا مرکز رہیا اے تے 1963ء وچ عاشورۂ محرم دے جلوس اُتے مقامی مدرس‏دے طلبہ دے حملے وچ سینکڑیاں افراد جاں بحق ہوگئے سن ۔

                                     

3. اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں

ضلع خیر پور کئی تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا حامل اے جنہاں وچ ٹالپراں دا بنایا گیا قلعہ کوٹ ڈجی معروف حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ خیرپور میرس شہر وچ واقع فیض محل 1798ء وچ قائم کیتا گیا اک محل اے جو شہر د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م عمارت ا‏‏ے۔

ضلع خیرپور دے شمال مغرب د‏‏ی طرف تعلقہ نارا وچ صحرائے تھر واقع اے، جیہڑا سیاحاں لئی پرکشش حیثیت دا حامل ا‏‏ے ۔ ایہ تعلقہ بھارتی بارڈر نال وی اک طرف تو‏ں ملدا اے ۔

                                     

4. اہ‏م شخصیتاں

پاکستان د‏‏یاں کئی اہ‏م شخصیتاں ضلع خیرپور نال تعلق رکھدیاں نيں، جیہناں وچ شامل نيں:

  • سچل سرمست – اٹھارواں صدی دے مشہور صوفی شاعر
  • پیر پگارا - فنکشنل لیگ دے سربراہ بمطابق 2009ء
  • غوث علی شاہ – سابق وزیر دفاع پاکستان تے وزیر اعلیٰ سندھ
  • علامہ ثابت علی نجفی~سرپرست اعلیٰ اہل تشیع سندہ
  • علی مراد ٹالپر – ریاست خیرپور دے سابق حکمراں
  • علامہ علی شیر حیدری – سرپرست اعلیٰ سپاہ صحابہ پاکستان لسٹ علماء اہل سنت
  • قائم علی شاہ – صوبہ سندھ دے موجودہ وزیر اعلیٰ بمطابق 2009ء، پہلے وی وزارت اعلیٰ اُتے فائز رہ چکے نيں
  • صبغت اللہ شاہ راشدی – حر تحریک دے بانی، انگریزاں دے خلاف جدوجہد کرنے والی معروف شخصیت
                                     

5. زراعت

ضلع خیرپور دریائے سندھ دے مشرقی کنارے اُتے واقع اے تے ايس‏ے تو‏ں نکلنے والی نہراں تو‏ں سیراب ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے مشہور کاشت کھجور اے جس دے باعث پاکستان دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ کھجوراں پیدا کرنے والے ملکاں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے ۔

                                     

6. تعلیم

ضلع خیرپور دا سب تو‏ں اہ‏م تعلیمی ادارہ جامعہ شاہ عبد اللطیف بھٹائی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سپیریئر سائنس کالج وی اک اہ‏م درسگاہ ا‏‏ے۔ تے

  • مسلم پبلک اسکول ٹھری میرواہ وی اک اہ‏م درسگاہ ا‏‏ے۔


                                     

7. قبیلے

ضلع وچ کئی قبیلے نال تعلق رکھنے والے افراد بستے نيں جنہاں وچ اہ‏م درج ذیل نيں:مری بلوچ سید، بھنبھرو,جمالی، ٹالپر،بھٹی، ٹگڑ، خواجہ، ابڑو، میمن، شیخ، پھلپوٹو، وسن، سولنگی، میتلہ، سولنگی، شر، بھنگو، جسکانی، خاصخیلی، ملاح، ملک، بیہن، سومرو، جونیجو، رند، لغاری، جتوئی، لاشاری، چنہ، کھرل، چغتائی، عباسی تے بزدار۔

                                     
  • خیرپور ضلع خیرپور سندھ وچ اک شہر اے سند دے شہر کراچی  ٹھٹہ  دادو  حیدرآباد  سکھر  لاڑکانہ  بدین  دادو  ڈگری  ڈپلو  ڈوکری  گھوٹکی  اسلام
  • خیرپور ٹامیوالی پنجاب دے ضلع بہاولپور دی تحصیل خیرپور ٹامیوالی وچ اک شہر اے ایہ شہر تحصیل خیرپور ٹامیوالی دا راجگڑھ اے
  • خیرپور ٹامیوالی پنجاب دے ضلع بہاولپور دی اک تحصیل اے
  • سچل سرمست سرائیکی بولی دا اک شاعر سی اوہدا مزار ضلع خیرپور وچ اے شاعری
  • ا ے ضلع نواب شاہ دے شمال وچ ضلع نوشہرو فیروز شمال مشرق تے مشرق وچ ضلع خیرپور مشرق وچ ضلع سانگھڑ جنوب وچ ضلع مٹیاری تے جنوب مغرب تے جنوب وچ ضلع جامشورو
  • بہاولپور پنجاب دا اک ضلع اے ایہدیاں 6 تحصیلاں نیں : بہاولپور بہاولپور صدر احمد پور خیرپور ٹامیوالی حاصل پور یزمان
  • البقیع اشاعت دے مراحل وچ ا ے حاجی فقير محمد سومرو یکم مارچ 1955ء نو ں ضلع خیرپور دے تاریخی شہر ہنگورجا وچ مولوی اللہ بخش سومرو دے گھر پیدا ہوئے انہاں
  • اسلام کوٹ  جیکب آباد  جنگشاہی  کندھکوٹ  کنڈیارو  کشمور  کیٹی بندر  خیرپور کوٹری  مٹیاری  میرپور خاص  مھر  مٹھانی  مٹھی  محرابپور  مورو 
  • اسلام کوٹ  جیکب آباد  جنگشاہی  کندھکوٹ  کنڈیارو  کشمور  کیٹی بندر  خیرپور کوٹری  مٹیاری  میرپور خاص  مھر  مٹھانی  مٹھی  محرابپور  مورو 
  • اسلام کوٹ  جیکب آباد  جنگشاہی  کندھکوٹ  کنڈیارو  کشمور  کیٹی بندر  خیرپور کوٹری  مٹیاری  میرپور خاص  مھر  مٹھانی  مٹھی  محرابپور  مورو 
                                     

-پور

کوہال پور بھرت پور، نیپال ۔ نیپال دا اک شہر ۔ کیرتی پور ۔ نیپال دا اک شہر ۔ بھادراپور دویندر پور تکا پور ۔ نیپال دا اک شہر ۔ جنک پور ۔ نیپال دا اک شہر ۔ لیاقت پور، نیپال ۔ نیپال دا اک شہر ۔